ANALİTİK MÜZİK DİNLEME TEMELLİ ÖĞRETİM PROGRAMINA İLİŞKİN İHTİYAÇ ANALİZİ ÇALIŞMASI

NEEDS ANALYSIS OF AN INSTRUCTIONAL PROGRAM BASED ON ANALYTICAL MUSIC LISTENING

Abstract

This study is a needs analysis conducted to determine the necessity of a course based on analytical music listening in undergraduate music teacher education. It is grounded in the idea that analytical music listening is a need for music teacher candidates. A qualitative case study design was employed, utilizing document analysis and semi-structured interviews. In the first phase, national and international literature on analytical music listening and related studies was examined through document analysis. In the second phase, semi-structured interviews were conducted with 39 students and 7 instructors from the music teacher education program at Dokuz Eylül University. The data obtained were analyzed based on Saldaña’s (2019) “from code to theory” model. Findings from the literature review indicated that only two music teacher education programs in Turkey include a course on music listening; 8 national and 10 international studies were identified. Interview findings showed that 89.7% of students and 85.7% of instructors perceive analytical music listening as a need. Additionally, the course was reported to provide musical, professional, psychosocial, and cultural benefits for students, and musical, professional, social, individual, and pedagogical benefits according to instructors. Accordingly, the analytical music listening course is deemed necessary for undergraduate music teacher education programs. 

Keywords: Listening, analytical music listening, needs analysis, curriculum development.

Öz

Bu araştırma, müzik öğretmenliği lisans eğitiminde analitik müzik dinleme temelli bir dersin gereksinimini belirlemek için yapılmış ihtiyaç analizi çalışmasıdır. Araştırmanın temeli, analitik müzik dinlemenin müzik öğretmenliği lisans öğrencileri için bir ihtiyaç olduğu fikrine dayanmaktadır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseni kullanılmış, bu kapsamında doküman analizi ve yarı yapılandırılmış görüşme tekniklerinden yararlanılmıştır. Bu doğrultuda çalışmanın ilk aşamasında doküman analizi ile ulusal ve uluslararası literatürdeki analitik müzik dinleme ve benzeri çalışmalar incelenmiştir. Araştırmanın ikinci aşamasında ise Dokuz Eylül Üniversitesi müzik öğretmenliği bölümündeki 39 öğrenci ve 7 öğretim elemanı ile yarı yapılandırılmış görüşme uygulanmıştır. Görüşme sonrası toplanan veriler, Saldaña’nın (2019) geliştirdiği “koddan teoriye” modeli temel alınarak analiz edilmiştir. Literatür taramasına ilişkin bulgular, Türkiye’de müzik öğretmenliği programlarından yalnızca ikisinde müzik dinleme ile ilgili bir dersin yer aldığını; ulusal literatürde 8 adet; uluslararası literatürde 10 adet çalışmaya ulaşıldığını göstermiştir. Görüşmelerden elde edilen bulgular ise öğrencilerin (%89.7) ve öğretim elemanlarının (%85.7) analitik müzik dinleme dersinin müzik öğretmenliği bölümünde bir ihtiyaç olarak algıladığını göstermiştir. Ayrıca bu dersin öğrenciler tarafından müzikal, mesleki, psikososyal, kültürel açıdan; öğretim görevlileri tarafından ise müzikal, mesleki, toplumsal, bireysel ve pedagojik yönlerden pek çok katkı sağlayacağı belirtilmiştir. Buna göre analitik müzik dinleme dersinin müzik öğretmenliği lisans programı için bir ihtiyaç olduğu ortaya konmuştur.

Anahtar Terimler: Dinleme, analitik müzik dinleme, ihtiyaç analizi, program geliştirme.

Etik ve Çıkar Çatışması

Bu araştırma, Dokuz Eylül Üniversitesi Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Sosyal ve Beşeri Bilimler Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği  Kurulu tarafından 20/05/2025 tarihli 1384320 sayılı kararı ile alınan izinle yürütülmüştür. Çalışmanın yürütülmesi sırasında katılımcılardan bilgilendirilmiş gönüllü onam alınmış ve araştırmanın tüm aşamalarında etik ilke ve kurallara uyulmuştur. Yazarlar, sürecin tamamında etik kurallara uygun davranıldığını ve aralarında herhangi bir çıkar çatışması bulunmadığını beyan etmektedir.

KAYNAKÇA

Aksoy, Y. N. (2024). Analitik müzik dinleme etkinliklerinin öğrencilerin çağdaş dönem müziğine yönelik görüşlerine etkisi (Yüksek lisans tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi). YÖK Tez Merkezi.
Alay, E. (2022). İlkokul öğrencilerinin müzik derslerinde kullanılan temsil stratejilerinin aktif müzik dinleme becerilerine etkisi (Yüksek lisans tezi, Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi) YÖK Tez Merkezi.
Anderson, W. T. (2012). The effect of mindful listening instruction on listening sensitivity and music enjoyment (Doktora tezi). University of Kentucky.
Beach, D., & Bolden, D. (2018). Music education meets critical literacy: A framework for guiding music listening. International Journal of Music Education, 36(2), 230–243. https://doi.org/10.1177/0255761418765104
Boyer, R. H. (2021). Using Campbell’s listening models in the elementary school music classroom (Master’s thesis). Liberty University.
Campbell, P. S. (2005). Listening deeply into the musical world. General Music Today, 19(2), 15–19. https://doi.org/10.1177/104837130501900202
Creswell, J. W. (2007). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (2nd ed.). SAGE Publications.
Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü, Müzik Eğitimi Anabilim Dalı. (n.d.). Lisans öğretim planı.
Drucker, P. F., & Maciariello, J. A. (2012). Etkin yöneticinin seyir defteri (Z. Dicleli, Çev.). Optimist Yayınları.
Erden, M. (1998). Eğitimde program geliştirme. Anı Yayıncılık.
Fer, S. (2019). Eğitimde program geliştirme kuramsal temellere bakış. Ankara: Pegem.
Gök, M. (2022). Uzaktan eğitim ortamında çocuklar için müzik dinleme etkinliklerinin tasarlanması. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (64), 579–611.
Guyer, P. (2022). Kant (D. Soysal, Çev.). Say Yayınları.
Gürsakal, N. (2012). Betimsel istatistik: İstatistik I. Dora Basım Yayın Dağıtım.
Güven, M., & Aslan, S. (Ed.). (2023). Çağdaş gelişmeler ışığında eğitimde program geliştirme ve değerlendirme. Pegem Akademi.
Kant, I. (2007). Saf aklın eleştirisi (İ. Sayar, Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. (Orijinal çalışma 1781)
Kastamonu Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü, Müzik Eğitimi Anabilim Dalı. (n.d.). Lisans programı.
Kratus, J. (2017). Music listening is creative. Music Educators Journal, 103(3), 46–51. https://doi.org/10.1177/0027432116686843
Milli Eğitim Bakanlığı (MEB), (2017). İlkokul ve Ortaokul Müzik Dersi Öğretim Programı.
Mat, A. (2023). Müzik profesyonellerinin dinleme stratejileri: Dinleme biçimleri bağlamında müzik üretimi. AMADER, 8(16), 221–240.
Onay, E. (2022). İşitmenin ötesinde müziksel dinleme. In B. Çokamay ve B. Aytemur (Ed.), Müzik sanatı ve eğitiminde çağdaş yaklaşımlar II (ss. 63–88). Eğitim Yayınevi.
Özdemir, C. Ş., & Can, A. A. (2019). Müzikte dinleme, dinleme türleri ve müzik öğretmenliği öğrencilerinin müzik dinleme yaklaşımları. İlköğretim Online, 18(1), 173–187.
Özdemir, M. Ç., & Sazlı, K. (2024). Akusmatik ve Pauline Oliveros’un derinlemesine dinleme kavramı ile ilişkisi. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 11(107), 935–944. https://doi.org/10.5281/zenodo.11404214
Özer, M. A., & Güler, E. (2014). Drucker’la yönetimi yeniden düşünmek. Türk İdare Dergisi, 478, 29–64.
Platon. (2005). Devlet (S. Eyüboğlu ve M. A. Cimcoz, Çev.; 9. baskı). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. (Orijinal çalışma yaklaşık İÖ 380)
Reynolds, G. A. (2010). From passive to active listening: “Lullaby of Clubland” by Everything But the Girl, Part 1. General Music Today, 23(2), 40–43. https://doi.org/10.1177/1048371314567905
Saldaña, J. (2019). Nitel araştırmalar için kodlama el kitabı (A. Tüfekçi ve N. Şad, Çev.). Pegem Akademi.
Sis, N., & Başpınar Yörük, N. (2017). Müzikli yaratıcı dinleme etkinliklerinin yedinci sınıf öğrencilerinin dinleme başarısı ve tutumlarına etkisi. International Journal of Language Academy, 5(7), 1–16. https://doi.org/10.18033/ijla.3785
Şenoğlu, C. Ö. (2009). Eğitim fakültesi müzik eğitimi öğretmenliği anabilim dalı klasik gitar öğrencilerinin çalışma alışkanlıkları (Yüksek lisans tezi, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi). YÖK Tez Merkezi.
Şenoğlu Özdemir, C. (2019). Analitik müzik dinleme etkinliklerinin müzikal bilgi, algı ve performans başarısına etkisi (Doktora tezi, Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü). YÖK Tez Merkezi.
Tekeli, B. (2013). Müzik öğretmeni adaylarının görüşlerine göre müzik dinleme ve kültürü dersine yönelik öğretim programı taslak önerisi (Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü).
Teshaboyev, I. (2023). Pedagogical and methodological foundations of music listening activities in general education schools. American Journal of Pedagogical and Educational Research, 13, 81–84. https://doi.org/10.5281/zenodo.7777777

Teparić, S. (2024). Analytical listening and aesthetic experience in music criticism. Musicology Today, 21(1), 56–70. https://doi.org/10.1016/j.muscrit.2024.01.005
Vidulin, S. (2020). Comparison of music lesson plans: New perspectives on listening to music at school. Music Education Research, 22(3), 334–348. https://doi.org/10.1080/14613808.2020.1797845
Vidulin, S., & Kazić, S. (2021). Cognitive-emotional music listening paradigm in professional music education. International Journal of Cognitive Research in Science, Engineering and Education, 9(1), 135–145. https://doi.org/10.23947/2334-8496-2021-9-1-135-145
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (8. bs.). Seçkin Yayıncılık.